ئۆپكە راكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش

دۇنيا ئۆپكە راكى كۈنى (1-ئاۋغۇست) مۇناسىۋىتى بىلەن، كېلىڭ، ئۆپكە راكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۇسۇللىرىغا نەزەر سالايلى.

خەۋپ ئامىللىرىدىن ساقلىنىش ۋە قوغداش ئامىللىرىنى كۈچەيتىش ئۆپكە راكىنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا ياردەم بېرىشى مۇمكىن.

راك خەۋپ ئامىللىرىدىن ساقلىنىش بەزى راك كېسەللىكلىرىنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا ياردەم بېرىشى مۇمكىن. خەۋپ ئامىللىرىغا تاماكا چېكىش، ئېغىرلىقتىن ئېشىپ كېتىش ۋە يېتەرلىك ھەرىكەت قىلماسلىق قاتارلىقلار كىرىدۇ. تاماكا تاشلاش ۋە ھەرىكەت قىلىش قاتارلىق قوغداش ئامىللىرىنى كۈچەيتىش بەزى راك كېسەللىكلىرىنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا ياردەم بېرىشى مۇمكىن. راك خەۋپىنى قانداق تۆۋەنلىتىش توغرىسىدا دوختۇرىڭىز ياكى باشقا ساقلىقنى ساقلاش خادىملىرى بىلەن سۆزلىشىڭ.

تۆۋەندىكىلەر ئۆپكە راكىنىڭ خەۋپ ئامىللىرى:

1. تاماكا، سىگار ۋە تۇرۇبا چېكىش

تاماكا چېكىش ئۆپكە راكىنىڭ ئەڭ مۇھىم خەۋپ ئامىلى. تاماكا، سىگارېت ۋە تۇرۇبا چېكىش ئۆپكە راكىنىڭ خەۋپىنى ئاشۇرىدۇ. تاماكا چېكىش ئەرلەردە ئۆپكە راكىنىڭ ھەر 10 دىن 9 ىنى، ئاياللاردا ئۆپكە راكىنىڭ ھەر 10 دىن 8 ىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.

تەتقىقاتلار شۇنى ئىسپاتلىدىكى، تەركىبىدە قالدۇق مىقدارى تۆۋەن ياكى نىكوتىن مىقدارى تۆۋەن تاماكا چېكىش ئۆپكە راكىنىڭ خەۋپىنى تۆۋەنلىتىۋەتمەيدۇ.

تەتقىقاتلار شۇنى كۆرسىتىپ بېرىدۇكى، تاماكا چېكىشنىڭ ئۆپكە راكىغا گىرىپتار بولۇش خەۋپى كۈنىگە چېكىلىدىغان تاماكا سانى ۋە چېكىلىدىغان يىل سانىغا ئەگىشىپ ئاشىدۇ. تاماكا چېكىدىغانلارنىڭ ئۆپكە راكىغا گىرىپتار بولۇش خەۋپى تاماكا چەكمەيدىغانلارغا سېلىشتۇرغاندا تەخمىنەن 20 ھەسسە يۇقىرى.

2. ئىككىنچى قول تاماكا چېكىش

ئىككىنچى قول تاماكا تۈتۈنىگە ئۇچراش ئۆپكە راكىنىڭ خەۋپ ئامىلى. ئىككىنچى قول تاماكا دېگەنلىك كۆيدۈرۈلۈۋاتقان تاماكا ياكى باشقا تاماكا مەھسۇلاتلىرىدىن چىققان ياكى تاماكا چەككۈچىلەر تەرىپىدىن چىقىرىلىدىغان تۈتۈن. ئىككىنچى قول تاماكا چېكىدىغان كىشىلەر تاماكا چەككۈچىلەر بىلەن ئوخشاش راك پەيدا قىلغۇچى ماددىلارغا دۇچ كېلىدۇ، گەرچە مىقدارى ئاز بولسىمۇ. ئىككىنچى قول تاماكا چېكىشنى نەپەس ئېلىش ئىختىيارسىز ياكى پاسسىپ تاماكا چېكىش دەپ ئاتىلىدۇ.

3. ئائىلە تارىخى

ئائىلىدە ئۆپكە راكى تارىخى بولۇش ئۆپكە راكىنىڭ خەۋپ ئامىلى. ئۆپكە راكى بولغان تۇغقىنى بار كىشىلەرنىڭ ئۆپكە راكىغا گىرىپتار بولۇش ئېھتىماللىقى ئۆپكە راكى بولمىغان تۇغقىنى بار كىشىلەرگە قارىغاندا ئىككى ھەسسە يۇقىرى بولۇشى مۇمكىن. تاماكا چېكىش ئائىلىلەردە كۆپ ئۇچرايدىغان بولغاچقا ۋە ئائىلە ئەزالىرى ئىككىنچى قول تاماكا چېكىشىگە دۇچ كېلىدىغان بولغاچقا، ئۆپكە راكى خەۋپىنىڭ ئېشىشى ئائىلىدە ئۆپكە راكى تارىخىدىنمۇ ياكى تاماكا تۈتۈنىگە دۇچ كېلىشتىنمۇ ئىكەنلىكىنى بىلىش تەس.

4. HIV يۇقۇملىنىشى

ئىنسان ئىممۇنىتېت كەمچىللىكى ۋىرۇسى (HIV) بىلەن يۇقۇملىنىش، يەنى ئېرىشمە ئىممۇنىتېت كەمچىللىكى سىندرومى (AIDS) نىڭ سەۋەبى، ئۆپكە راكىغا گىرىپتار بولۇش خەۋپىنىڭ يۇقىرى بولۇشى بىلەن مۇناسىۋەتلىك. HIV بىلەن يۇقۇملانغانلارنىڭ ئۆپكە راكىغا گىرىپتار بولۇش خەۋپى يۇقۇملانمىغانلارغا قارىغاندا ئىككى ھەسسە يۇقىرى بولۇشى مۇمكىن. HIV بىلەن يۇقۇملانغانلارنىڭ تاماكا چېكىش نىسبىتى يۇقۇملانمىغانلارغا قارىغاندا يۇقىرى بولغاچقا، ئۆپكە راكىغا گىرىپتار بولۇش خەۋپىنىڭ ئېشىشى HIV بىلەن يۇقۇملىنىشتىنمۇ ياكى تاماكا تۈتۈنىگە ئۇچراشتىنمۇ ئىكەنلىكى ئېنىق ئەمەس.

5. مۇھىت خەۋپ ئامىللىرى

• رادىئاتسىيەگە ئۇچراش: رادىئاتسىيەگە ئۇچراش ئۆپكە راكىنىڭ خەۋپ ئامىلى. ئاتوم بومبىسى رادىئاتسىيەسى، رادىئاتسىيە داۋالاش، رەسىم تەكشۈرۈش ۋە رادون رادىئاتسىيەگە ئۇچراشنىڭ مەنبەلىرى:
• ئاتوم بومبىسى رادىئاتسىيەسى: ئاتوم بومبىسى پارتىلىغاندىن كېيىن رادىئاتسىيەگە ئۇچراش ئۆپكە راكىنىڭ خەۋپىنى ئاشۇرىدۇ.
• رادىئاتسىيەلىك داۋالاش: كۆكرەككە رادىئاتسىيەلىك داۋالاش كۆكرەك راكى ۋە خودكىن لىمفا راكى قاتارلىق بەزى راك كېسەللىكلىرىنى داۋالاشتا ئىشلىتىلىشى مۇمكىن. رادىئاتسىيەلىك داۋالاش رېنتىگېن نۇرى، گامما نۇرى ياكى باشقا رادىئاتسىيە تۈرلىرىنى ئىشلىتىدۇ، بۇلار ئۆپكە راكىنىڭ خەۋپىنى ئاشۇرۇۋېتىدۇ. قوبۇل قىلىنغان رادىئاتسىيە مىقدارى قانچە يۇقىرى بولسا، خەۋپ شۇنچە يۇقىرى بولىدۇ. رادىئاتسىيەلىك داۋالاشتىن كېيىن ئۆپكە راكىنىڭ خەۋپى تاماكا چەكمەيدىغانلارغا قارىغاندا تاماكا چېكىدىغان بىمارلاردا يۇقىرى بولىدۇ.
• رەسىم تەكشۈرۈش سىناقلىرى: كومپيۇتېر توموگرافىيەسى قاتارلىق رەسىم تەكشۈرۈش سىناقلىرى بىمارلارنى رادىئاتسىيەگە دۇچ كەلتۈرىدۇ. تۆۋەن مىقداردىكى سىپىراللىق كومپيۇتېر توموگرافىيەسى بىمارلارنى يۇقىرى مىقداردىكى كومپيۇتېر توموگرافىيەسىگە قارىغاندا ئازراق رادىئاتسىيەگە دۇچ كەلتۈرىدۇ. ئۆپكە راكىنى تەكشۈرۈشتە، تۆۋەن مىقداردىكى سىپىراللىق كومپيۇتېر توموگرافىيەسى ئىشلىتىش رادىئاتسىيەنىڭ زىيانلىق تەسىرىنى ئازايتالايدۇ.
• رادون: رادون ئۇراننىڭ تاش ۋە تۇپراقتىكى پارچىلىنىشىدىن پەيدا بولغان رادىئوئاكتىپلىق گاز. ئۇ يەر يۈزىدىن سىڭىپ چىقىپ، ھاۋاغا ياكى سۇ مەنبەسىگە ئېقىپ كىرىدۇ. رادون ئۆيلەرگە يەر، تام ياكى ئاساس يېرىقلىرى ئارقىلىق كىرىدۇ، ھەمدە رادوننىڭ مىقدارى ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ ئېشىپ كېتىشى مۇمكىن.

تەتقىقاتلار شۇنى كۆرسىتىپ بېرىدۇكى، ئۆيدە ياكى خىزمەت ئورنىدا رادون گازىنىڭ يۇقىرى مىقدارى ئۆپكە راكىنىڭ يېڭى يۈز بېرىش نىسبىتىنى ۋە ئۆپكە راكىدىن كېلىپ چىققان ئۆلۈملەرنىڭ سانىنى ئاشۇرىدۇ. ئۆپكە راكىنىڭ خەۋپى رادونغا ئۇچرىغان تاماكا چەككۈچىلەردە، رادونغا ئۇچرىغان تاماكا چەكمەيدىغانلارغا قارىغاندا يۇقىرى بولىدۇ. ھەرگىز تاماكا چەكمىگەن كىشىلەردە، ئۆپكە راكىدىن كېلىپ چىققان ئۆلۈملەرنىڭ تەخمىنەن %26 ى رادونغا ئۇچرىغانلىق بىلەن مۇناسىۋەتلىك.

6. خىزمەت ئورنىدىكى تەسىر

تەتقىقاتلار شۇنى كۆرسىتىپ بېرىدۇكى، تۆۋەندىكى ماددىلارغا ئۇچراش ئۆپكە راكىنىڭ خەۋپىنى ئاشۇرىدۇ:

• ئاسبېست.
• ئارسېن.
• خروم.
• نىكېل.
• بېرىللىي.
• كادمىي.
• قارا ماي ۋە كۈيۈك.

بۇ ماددىلار خىزمەت ئورنىدا تاماكا چەككەن ۋە ھەرگىز تاماكا چەكمىگەن كىشىلەردە ئۆپكە راكىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن. بۇ ماددىلارغا ئۇچراش نىسبىتى ئاشقانسېرى، ئۆپكە راكىنىڭ خەۋپىمۇ ئاشىدۇ. تاماكا چەككەن ۋە تاماكا چەككەن كىشىلەردە ئۆپكە راكىنىڭ خەۋپى تېخىمۇ يۇقىرى بولىدۇ.

• ھاۋا بۇلغىنىشى: تەتقىقاتلار شۇنى كۆرسىتىپ بېرىدۇكى، ھاۋا بۇلغىنىشى يۇقىرى رايونلاردا ياشاش ئۆپكە راكىنىڭ خەۋپىنى ئاشۇرىدۇ.

7. ئېغىر چېكىدىغانلارغا بېتا كاروتىن قوشۇمچە دورىلىرى

بېتا كاروتىن تولۇقلىمىسى (دورا) ئىچىش، بولۇپمۇ كۈنىگە بىر ياكى بىردىن ئارتۇق قاپ تاماكا چېكىدىغان تاماكا چەككۈچىلەردە ئۆپكە راكىغا گىرىپتار بولۇش خەۋپىنى ئاشۇرىدۇ. ھەر كۈنى كەم دېگەندە بىر قېتىم ئىسپىرتلىق ئىچىملىك ​​ئىچىدىغان تاماكا چەككۈچىلەردە بۇ خەۋپ تېخىمۇ يۇقىرى بولىدۇ.

تۆۋەندىكىلەر ئۆپكە راكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئامىللىرى:

1. تاماكا چەكمەسلىك

ئۆپكە راكىنىڭ ئالدىنى ئېلىشنىڭ ئەڭ ياخشى ئۇسۇلى تاماكا چەكمەسلىكتۇر.

2. تاماكا چېكىشنى تاشلاش

تاماكا چەككۈچىلەر تاماكا تاشلاش ئارقىلىق ئۆپكە راكىغا گىرىپتار بولۇش خەۋپىنى ئازايتالايدۇ. ئۆپكە راكى ئۈچۈن داۋالانغان تاماكا چەككۈچىلەردە، تاماكا تاشلاش يېڭى ئۆپكە راكىغا گىرىپتار بولۇش خەۋپىنى تۆۋەنلىتىدۇ. مەسلىھەت بېرىش، نىكوتىن ئورنىنى ئالىدىغان مەھسۇلاتلارنى ئىشلىتىش ۋە ئانتىدېپرېسسىيە داۋالاش تاماكا چەككۈچىلەرنىڭ تاماكا تاشلاشنى مەڭگۈگە داۋاملاشتۇرۇشىغا ياردەم بەردى.

تاماكا چېكىشنى تاشلىغان بىر ئادەمنىڭ ئۆپكە راكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئېھتىماللىقى ئۇنىڭ قانچە يىل، قانچىلىك تاماكا چەككەنلىكى ۋە تاماكا چېكىشنى تاشلىغاندىن بۇيانقى ۋاقىتقا باغلىق. بىر ئادەم تاماكا چېكىشنى 10 يىل تاشلىغاندىن كېيىن، ئۆپكە راكىغا گىرىپتار بولۇش خەۋپى %30 تىن %60 كىچە تۆۋەنلەيدۇ.

ئۆپكە راكىدىن ئۆلۈش خەۋپىنى ئۇزۇن مەزگىل تاماكا چېكىشنى تاشلاش ئارقىلىق زور دەرىجىدە ئازايتقىلى بولسىمۇ، بۇ خەۋپ ھەرگىز تاماكا چەكمەيدىغانلارنىڭكىدىن تۆۋەن بولمايدۇ. شۇڭلاشقا ياشلارنىڭ تاماكا چېكىشنى باشلىماسلىقى مۇھىم.

3. خىزمەت ئورنىدىكى خەۋپ ئامىللىرىغا تۆۋەنرەك ئۇچراش

ئىشچىلارنىڭ ئاسبېست، ئارسېن، نىكېل ۋە خروم قاتارلىق راك پەيدا قىلغۇچى ماددىلارغا دۇچ كېلىشىدىن ساقلايدىغان قانۇنلار ئۇلارنىڭ ئۆپكە راكىغا گىرىپتار بولۇش خەۋپىنى تۆۋەنلىتىشكە ياردەم بېرىشى مۇمكىن. خىزمەت ئورنىدا تاماكا چېكىشنى چەكلەيدىغان قانۇنلار ئىككىنچى قول تاماكا چېكىشتىن كېلىپ چىققان ئۆپكە راكىغا گىرىپتار بولۇش خەۋپىنى تۆۋەنلىتىشكە ياردەم بېرىدۇ.

4. رادونغا ئۇچراشنى ئازايتىش

رادون مىقدارىنى تۆۋەنلىتىش، بولۇپمۇ تاماكا چەككۈچىلەر ئارىسىدا ئۆپكە راكىنىڭ خەۋپىنى تۆۋەنلىتىشى مۇمكىن. ئۆيلەردىكى رادون مىقدارىنىڭ يۇقىرى بولۇشىنى رادوننىڭ ئېقىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرىنى قوللىنىش، مەسىلەن، يەر ئاستى ئۆيلىرىنى پېچەتلەش ئارقىلىق ئازايتقىلى بولىدۇ.

تۆۋەندىكىلەرنىڭ ئۆپكە راكى خەۋپىنى تۆۋەنلىتىدىغان-تۆۋەنلەتمەيدىغانلىقى ئېنىق ئەمەس:

1. يېمەك-ئىچمەك

بەزى تەتقىقاتلار شۇنى كۆرسىتىپ بېرىدۇكى، كۆپ مىقداردا مېۋە ياكى كۆكتات يەيدىغانلارنىڭ ئۆپكە راكىغا گىرىپتار بولۇش خەۋپى ئاز يېگەنلەرگە قارىغاندا تۆۋەن بولىدۇ. قانداقلا بولمىسۇن، تاماكا چەككۈچىلەرنىڭ ساغلام يېمەك-ئىچمەك ئادىتى تاماكا چەكمەيدىغانلارغا قارىغاندا تۆۋەن بولغاچقا، خەۋپنىڭ تۆۋەنلىشى ساغلام يېمەك-ئىچمەكتىنمۇ ياكى تاماكا چەكمەسلىكتىنمۇ ئىكەنلىكىنى بىلىش تەس.

2. فىزىكىلىق پائالىيەت

بەزى تەتقىقاتلار شۇنى كۆرسىتىپ بېرىدۇكى، جىسمانىي جەھەتتىن ھەرىكەتچان كىشىلەردە ئۆپكە راكىغا گىرىپتار بولۇش خەۋپى تاماكا چەكمەيدىغانلارغا قارىغاندا تۆۋەن بولىدۇ. قانداقلا بولمىسۇن، تاماكا چەككۈچىلەرنىڭ جىسمانىي ھەرىكىتى تاماكا چەكمەيدىغانلارغا قارىغاندا پەرقلىق بولغاچقا، جىسمانىي ھەرىكەتنىڭ ئۆپكە راكىغا گىرىپتار بولۇش خەۋپىگە تەسىر كۆرسىتىدىغان-تەسىر قىلمايدىغانلىقىنى بىلىش تەس.

تۆۋەندىكىلەر ئۆپكە راكىنىڭ خەۋپىنى ئازايتمايدۇ:

1. تاماكا چەكمەيدىغانلار ئۈچۈن بېتا كاروتىن قوشۇمچە دورىلىرى

تاماكا چەكمەيدىغانلار ئۈستىدە ئېلىپ بېرىلغان تەتقىقاتلاردا، بېتا كاروتىن تولۇقلىمىسىنى ئىستېمال قىلىش ئۇلارنىڭ ئۆپكە راكىغا گىرىپتار بولۇش خەۋپىنى تۆۋەنلىتىۋەتمەيدىغانلىقى كۆرسىتىلدى.

2. E ۋىتامىنى قوشۇمچە ماددىلىرى

تەتقىقاتلار شۇنى كۆرسىتىپ بېرىدۇكى، E ۋىتامىنى تولۇقلاش دورىلىرىنى ئىچىش ئۆپكە راكىنىڭ خەۋپىگە تەسىر كۆرسەتمەيدۇ.

مەنبە:http://www.chinancpcn.org.cn/cancerMedicineClassic/guideDetail?sId=CDR62825&type=1